Quốc hội xem xét Luật Tòa án chuyên biệt cho Trung tâm tài chính quốc tế: Tư pháp chuẩn quốc tế, làm việc bằng Tiếng Anh, được chọn luật nước ngoài

QUỐC HỘI XEM XÉT LUẬT TÒA ÁN CHUYÊN BIỆT CHO TRUNG TÂM TÀI CHÍNH QUỐC TẾ: TƯ PHÁP CHUẨN QUỐC TẾ, LÀM VIỆC BẰNG TIẾNG ANH, ĐƯỢC CHỌN LUẬT NƯỚC NGOÀI

Chiều 4/12, Quốc hội đã nghe Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng trình bày Tờ trình và Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Hoàng Thanh Tùng báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế (TTTCQT). Cả hai cơ quan đều nhận định đây là đạo luật mang tính đột phá chiến lược, tạo ra một thiết chế tư pháp hiện đại, minh bạch và đủ sức cạnh tranh với các trung tâm tài chính lớn trên thế giới.

Tòa án “đặc biệt” trong hệ thống TAND nhưng hoạt động theo chuẩn quốc tế

Theo tờ trình, T803 Tòa án chuyên biệt sẽ được đặt tại TP. Hồ Chí Minh, có thẩm quyền giải quyết toàn bộ tranh chấp dân sự – thương mại và các yêu cầu phát sinh tại TTTCQT TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Cơ cấu gồm Tòa sơ thẩm, Tòa phúc thẩm và bộ máy giúp việc.

Điểm nhấn lớn nhất của mô hình này:

Ngôn ngữ tố tụng chính là tiếng Anh (hoặc song ngữ Anh – Việt);
Các bên được tự do lựa chọn pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế áp dụng cho hợp đồng (trừ trường hợp trái trật tự công của Việt Nam);
Bản án phúc thẩm là chung thẩm, không giám đốc thẩm, tái thẩm – đúng thông lệ các tòa thương mại quốc tế;
Thủ tục tố tụng rút gọn, linh hoạt, tập trung vào tốc độ và hiệu quả;
Thẩm phán xét xử hoàn toàn độc lập, quyền tự định đoạt của các bên được tôn trọng tối đa.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế (Ảnh: Quochoi.vn)

Nguồn tuyển thẩm phán chưa từng có tiền lệ

Thẩm phán Tòa án chuyên biệt có thể được bổ nhiệm từ ba nguồn:

Thẩm phán TAND hiện hữu;
Luật sư, chuyên gia pháp lý, trọng tài viên, giảng viên luật Việt Nam;
Người nước ngoài có trình độ chuyên môn cao.

Đây là lần đầu tiên hệ thống tư pháp Việt Nam mở cửa cho thẩm phán ngoại quốc tham gia xét xử chính thức.

“Cần tự do lựa chọn pháp luật thực sự”

Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản nhất trí cao với tờ trình, đánh giá hồ sơ dự án được chuẩn bị công phu, đúng định hướng xây dựng thiết chế tư pháp chuẩn quốc tế. Ủy ban đề nghị thông qua theo trình tự một kỳ họp (rút gọn) tại Kỳ họp thứ 10 để kịp tiến độ triển khai TTTCQT.

Tuy nhiên, Ủy ban lưu ý một số điểm cần chỉnh lý:

Bỏ quy định phân mảnh về áp dụng pháp luật Việt Nam, thay vào đó khẳng định rõ nguyên tắc tự do thỏa thuận lựa chọn pháp luật – nền tảng của thương mại quốc tế;
Khi không xác định được pháp luật theo thỏa thuận, áp dụng pháp luật của quốc gia có mối liên hệ gắn bó nhất;
Không cho phép lựa chọn điều ước quốc tế mà Việt Nam chưa tham gia (để bảo đảm chủ quyền);
Giải thích rõ khái niệm “trật tự công” trong luật;
Cụ thể hóa một số thủ tục tố tụng quan trọng: giao nộp chứng cứ, chứng cứ chuyên gia, biện pháp khẩn cấp tạm thời, thủ tục phúc thẩm, thi hành án.

Về tổ chức xét xử, Ủy ban đồng tình với phương án:

Sơ thẩm: 1 thẩm phán (vụ phức tạp có thể 3 thẩm phán);
Phúc thẩm: Hội đồng 3 thẩm phán;
Chánh án Tòa án chuyên biệt do Chánh án TAND tối cao bổ nhiệm.

Bước đi sống còn của Trung tâm tài chính quốc tế

Việc ban hành Luật Tòa án chuyên biệt được xem là “mắt xích cuối cùng” để TTTCQT TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng thực sự vận hành theo chuẩn quốc tế. Không chỉ cần chính sách tài chính thông thoáng, cơ sở hạ tầng hiện đại, Việt Nam còn phải có một nền tư pháp nhanh, minh bạch và đáng tin cậy trong mắt nhà đầu tư toàn cầu.

Với những cơ chế chưa từng có tiền lệ này, Luật Tòa án chuyên biệt hứa hẹn sẽ là “cú hích pháp lý” mạnh mẽ nhất từ trước đến nay trong nỗ lực đưa Việt Nam trở thành trung tâm tài chính khu vực.

Luật dự kiến có hiệu lực từ 1/1/2026.

CÔNG TY LUẬT HỢP DANH NIỀM TIN VIỆT