HỘ KINH DOANH NÉ THUẾ – SẼ BỊ XỬ PHẠT RA SAO?

          Những ngày qua, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều bài đăng thông báo cửa hàng sẽ không nhận chuyển khoản, chỉ nhận thanh toán qua tiền mặt. Mục đích của hành động này chính là để né thuế phát sinh từ hoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh. Đây chính là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Vậy thì, hộ kinh doanh theo quy định của pháp luật là gì? Cần phải đáp ứng những điều kiện gì? Hành vi né thuế sẽ bị xử phạt ra sao?

Hộ kinh doanh là gì?

          Theo quy định tại khoản 1 Điều 79, Nghị định 01/2021-NĐ-CP về Đăng ký doanh nghiệp: “1. Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ. Trường hợp các thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh thì ủy quyền cho một thành viên làm đại diện hộ kinh doanh. Cá nhân đăng ký hộ kinh doanh, người được các thành viên hộ gia đình ủy quyền làm đại diện hộ kinh doanh là chủ hộ kinh doanh.”

          Như vậy, hộ kinh doanh có thể được hiểu như sau: Hộ kinh doanh là loại hình kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên trong một hộ gia đình thành lập, chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh, và do một cá nhân đại diện làm chủ hộ.

Hộ kinh doanh là gì? (Ảnh: Luật sư Việt Nam)

 

Hộ kinh doanh thường có các đặc điểm sau đây:

1. Chủ thể thành lập

• Do một cá nhân hoặc các thành viên trong hộ gia đình đăng ký thành lập.
• Nếu nhiều thành viên cùng đăng ký, phải ủy quyền cho một người đại diện làm chủ hộ kinh doanh.

2. Chế độ chịu trách nhiệm

• Chịu trách nhiệm vô hạn: Chủ hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình (không phân biệt tài sản kinh doanh và tài sản riêng) đối với mọi nghĩa vụ tài chính phát sinh từ hoạt động kinh doanh.

3. Không có tư cách pháp nhân

• Hộ kinh doanh không phải là pháp nhân, không tách biệt tài sản giữa hộ kinh doanh và cá nhân/chủ hộ

4. Quy mô nhỏ

• Thường hoạt động với quy mô nhỏ, ít lao động (dưới 10 lao động theo quy định trước đây), chủ yếu trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ, sản xuất nhỏ lẻ.

5. Không được góp vốn, phát hành chứng khoán

• Hộ kinh doanh không được phát hành cổ phiếu, trái phiếu, không được góp vốn thành lập doanh nghiệp khác như các loại hình doanh nghiệp.

6. Đăng ký quản lý đơn giản

• Thủ tục đăng ký kinh doanh, kê khai thuế và chế độ kế toán đơn giản hơn so với doanh nghiệp.
• Đăng ký tại Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi đặt địa điểm kinh doanh.

7. Chỉ được đăng ký một hộ kinh doanh

• Một cá nhân chỉ được đăng ký một hộ kinh doanh duy nhất, và không đồng thời là thành viên của hộ kinh doanh khác.

Hộ kinh doanh cần đáp ứng những điều kiện như thế nào?

        Theo quy định tại khoản 1 Điều 82 Nghị định 01/2021-NĐ-CP về Đăng ký doanh nghiệp, để thành lập hộ kinh doanh cần đáp ứng những điều kiện sau: 

• Ngành nghề đăng ký kinh doanh không bị cấm đầu tư kinh doanh: Hộ kinh doanh sẽ không được đăng ký những ngành nghề kinh doanh thuộc danh mục cấm đầu tư kinh doanh như ma túy, buôn bán vũ khí,…. Trường hợp ngành nghề kinh doanh thuộc danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện thì hộ kinh doanh còn phải đáp ứng thêm các điều kiện cụ thể khác
• Tên của hộ kinh doanh được đặt theo đúng quy định tại Điều 88 Nghị định này: Tên của hộ kinh doanh phải bao gồm 02 thành tố: “Hộ kinh doanh + Tên riêng của hộ kinh doanh”, không được sử dụng cụm từ “công ty”, “doanh nghiệp” nhằm tránh gây nhầm lẫn với các loại hình doanh nghiệp.
• Có hồ sơ đăng ký kinh doanh hợp lệ: Hồ sơ gồm: Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh, bản sao giấy tờ tùy thân của người đăng ký, hợp đồng thuê/mượn địa điểm (nếu có), văn bản ủy quyền (nếu là hộ gia đình); phải được lập đúng mẫu và đầy đủ thông tin theo quy định.
• Nộp đủ lệ phí đăng ký hộ kinh doanh theo quy định: Việc nộp lệ phí là điều kiện bắt buộc để hoàn tất quá trình đăng ký – nếu không nộp đầy đủ thì sẽ không được cấp giấy chứng nhận.

Quy định mới về việc bỏ thuế khoán – Hộ kinh doanh bắt đầu tìm cách né thuế?

         Kể từ ngày 1/6/2025, các hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm và thuộc các nhóm ngành nghề như: ăn uống, nhà hàng, khách sạn, siêu thị, bán lẻ… sẽ phải xuất hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền kết nối dữ liệu với cơ quan thuế, không còn phải nộp thuế theo phương pháp khoán theo quy định mới nhất Tại khoản 8 Điều 1 Nghị định 70/2025/NĐ-CP  sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 11 Nghị định 123/2020/NĐ-CP quy định về hóa đơn, chứng từ. Quy định này góp phần thu hẹp tối đa các chênh lệch về tổ chức quản trị, chế độ tài chính, kế toán nhằm tạo điều kiện thuận lợi để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp; đồng thời, đẩy mạnh việc số hóa, minh bạch hóa, đơn giản hóa các thủ tục liên quan đến kế toán, thuế, bảo hiểm… theo hướng dễ tuân thủ, dễ thực hiện.

        Thế nhưng, một số hộ kinh doanh đang bắt đầu tìm cách để né thuế bằng nhiều phương pháp, chiêu trò khác nhau. Đơn cử như trường hợp của một người kinh doanh mỹ phẩm, làm đẹp chỉ cho khách cách chuyển khoản tránh những từ liên quan đến “thanh toán”, “hàng hóa”,… Người đó nghĩ rằng, việc bảo khách làm như vậy sẽ giúp số tiền vào tài khoản ngân hàng nhờ hoạt động kinh doanh sẽ không bị truy thu bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

        Còn có những trường hợp, hộ kinh doanh không nhận chuyển khoản mà chỉ nhận thanh toán bằng tiền mặt. Chị  T (Bắc Ninh) được chủ quán hướng dẫn thanh toán bằng tiền mặt 2 bát phở trị giá 90.000 đồng. Nguyên nhân xuất phát từ việc chủ quán không nhận chuyển khoản từ đầu tháng 6. Khi được hỏi về vấn đề này, chủ quán phở giải thích làm vậy là vì “lo ngại chính sách thuế mới”. “Mặc dù có thể bổ sung thuế VAT vào sản phẩm, dịch vụ, thế nhưng việc tăng giá thì khó giữ chân khách” Chủ quán phở chia sẻ.

Nhiều cửa hàng bắt đầu dán biển “không nhận chuyển khoản” để “né” thuế (Ảnh: VN Express)

          Mặc dù phần lớn các hộ kinh doanh thuộc diện áp dụng hình thức nộp thuế mới cố gắng tìm cách để doanh thu thông qua chuyển khoản vào tài khoản ngân hàng không bị phát hiện bởi cơ quan chức năng. Tuy nhiên, trên thực tế, cơ quan chức năng vẫn có thể dễ dàng thống kê và kiểm soát dựa vào dòng tiền vào tài khoản, doanh số của hộ kinh doanh, số lượng và giá trị giao dịch,…. Vì vậy, việc “qua mắt” và né thuế của các hộ kinh doanh này gần như là không thể.

          Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, cho biết: Nhiều người nộp thuế hiện nay cho rằng chỉ cần hạn chế giao dịch chuyển khoản, chỉ nhận tiền mặt thì có thể tránh bị cơ quan chức năng phát hiện doanh thu. Tuy nhiên, theo ông, đây là suy nghĩ đơn giản và chủ quan, bởi với các biện pháp nghiệp vụ hiện có, cơ quan thuế hoàn toàn có khả năng xác định được doanh thu thực tế của người bán.

         Cụ thể, dòng tiền vào tài khoản, số lượng và giá trị giao dịch, doanh số mua vào từ các đơn vị cung cấp hàng hóa có xuất hóa đơn… đều là căn cứ để cơ quan thuế đối chiếu và kiểm tra. Những cửa hàng chỉ treo bảng “chỉ nhận tiền mặt” cũng có thể dễ dàng lọt vào tầm ngắm của cơ quan chức năng.

Né thuế sẽ bị xử phạt như thế nào?

          Việc khai báo gian dối, không đúng sự thật về doanh thu kinh doanh, bán hàng của hộ kinh doanh nhằm lách các quy định về thuế là hành vi vi phạm pháp luật, căn cứ theo khoản 4 Điều 6 Luật Quản lý thuế 2019 và sẽ bị xử phạt theo quy định của pháp luật Việt Nam.

          Hành vi “né” thuế là vi phạm pháp luật, và phải chịu chế tài tương xứng (Ảnh: Tạp chí tài chính)

          Theo đó, hộ kinh doanh sẽ bị phạt 20% số tiền thuế khai thiếu hoặc số tiền thuế đã được miễn, giảm, hoàn cao hơn so với quy định đối với một trong các hành vi như: Khai sai căn cứ tính thuế hoặc số tiền thuế được khấu trừ;  khai sai làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được hoàn, được miễn; sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp nhằm làm giảm số thuế tiền thuế phải nộp,…. Đồng thời hộ kinh doanh phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định tại khoản 2 Điều 16 Nghị định 102/2020-NĐ-CP.

          Đối với hành vi trốn thuế, hộ kinh doanh có thể bị phạt tiền nếu như vi phạm 1 trong các hành vi quy định tại Điều 17 Nghị định 125/2020-NĐ-CP, đồng thời phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả. Trường hợp hành vi để lại hậu quả nghiêm trọng thì tùy theo tính chất, mức độ mà có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

 

CÔNG TY LUẬT HỢP DANH NIỀM TIN VIỆT

• Trụ sở:Số 31 Xuân Quỳnh, P. Trung Hòa, Q. Cầu Giấy, TP. Hà Nội
• Chi nhánh:Số 10 Tố Hữu, Hoàn Lão, Quảng Bình
• Điện thoại:419.886
• Email:info@vietrustlaw.com.vn
• Website:https://luatniemtinviet.vn/ & https://vietrustlaw.com.vn